|
|
|
|
Prim. mr sc. dr Vesna Ćurić, ginekolog-akušer
Psihofizička priprema trudnica za porođaj
Psihoprofilaksa porođaja je jedna od savremenih mogućnosti medicine kojom se nastoji postići subjektivno olakšanje pa čak i uklanjanje bolne komponente porođajnih kontrakcija kao i pravilno usmjeravanje njihovog efekta. Ova metoda u vođenju porođaja sastoji se od psihičke i tjelesne pripreme trudnice za porođaj. Za problem bola u porođaju i načine za njegovo uklanjanje oduvijek je postojalo veliko interesovanje.Ostvarenje bezbolnog porođaja, bez primjene lijekova, za akušerstvo je
od izvanrednog značaja jer postoji mogućnost uklanjanja bolova pri
porođaju na način koji ne škodi ni majci ni djetetu. |
Kod nas je o tome problemu uopšte malo pisano, kako u stručnoj tako i u popularnoj štampi. Bol u porođaju, mogućnosti i način uklanjanja jeste pitanje koje neprekidno interesuje i stručnjake i laike. Porođajni bol prema savremenom shvatanju zavisi od funkcionalnih dešavanja u centralnom nervnom sistemu i od uslovnih bolnih refleksa. Veliki broj žena koje su čitale o bezbolnom porođaju i onih koje su se poslije psihofizičke pripreme porađale, kao i ljekara koji sprovode ovu metodu, potvrđuje da ovo sadašnje interesovanje nije samo uobičajena radoznalost za nešto novo. Ono se zasniva na iskustvu koje sve više potvrđuje vrijednost i koristi od psihoprofilakse u porođaju. Teorijsko objašnjenje uklanjanja bola u porođaju putem savremenih metoda zasniva se na saznanjima ruskih naučnika u oblasti fiziologije nervnog sistema koja se odnose na otkriće uslovnih refleksa i mogućnosti njihovog uklanjanja. Uslovni refleksi nastali nadražajima iz vanjske sredine preko kore mozga mogu uticati na rad unutrašnjih organa. Kora mozga, preko uslovnih refleksa, može stupiti u vezu sa bilo kojim organom i bilo kojom njegovom funkcijom. Pod uticajem riječi, govora, o porođaju kao bolnom aktu, formira su u mozgu uslovni bolni refleks i stvara veza kontrakcija - bol. Ovakvo stanje uslovljava fizičku i psihičku napetost koja još više pojačava bolnu komponentu kontrakcija mišića materice. U Engleskoj je 1931. godine počela da se primjenjuje metoda prirodnog porođaja (G.D.Read), a u Sovjetskom Savezu je 1951. god. počela psihoprofilaktična metoda bezbolnog porođaja (Platonov, Vjelvovski i Nikolajev). Obje ove metode znače nov način tretiranja porođajnog bola. Riječ je o metodama preventivnog karaktera koje treba da spriječe pojavu porođajnog bola, upoznavanjem trudnica s porođajnim aktom, tj. pripremom za porođaj. Ta obavezna priprema trudnica zahtijeva timski rad u kome učestvuju ljekar, babica i fizioterapeut. Priprema trudnice može da počne već u drugoj polovini trudnoće od 7. Mjeseca, a provoditi je treba sa zdravim trudnicama i s normalnom trudnoćom, u grupama ne više od 10 do 15 trudnica. Organizuje se po određenom programu čiji sadržaj se sastoji u objašnjavanju i upoznavanju anatomije i fiziologije trudnoće i porođaja, što je osnova za razbijanje straha i uslovnog refleksa kontrakcija - bol, provođenju vježbi kojima se jačaju određene grupe mišića, posebno dna male karlice i uvježbavanje tehnike disanja. Bezbolni porođaj na principima psihoprofilakse se prilično razlikuje kako u pogledu programa, tako i u tehnici. Oba elementa – psihološka priprema i fizičke vježbe se kombinuju u pripremi trudnih žena, a na taj način se postiže najbolji uspjeh. Upoznavanje s osnovnim elementima fiziološkog procesa trudnoće i mehanizmom porođaja žena ne samo da ulazi u porođaj bez straha, već i sama aktivno učestvuje u njemu. U uspješno provedenim bezbolnim porođajima postoje različiti stepeni od potpunog uklanjanja porođajnog bola do osjećanja izvjesnog stepena bola, gdje žena ostaje mirna, sređena i pribrana do kraja porođaja. Svaka trudnica treba da dobije savjet da ukoliko postoji psihofizička priprema za porođaj da ga prođe jer je korist dokazana svuda gdje se primjenjuje. Naša iskustva su od 1999. godine kada je formirana od strane Ministarstva zdravlja RS pod pokroviteljstvom Unicefa Prva škola za trudnice a provođena u 13 gradova RS. Značaj primjene fizioterapije u akušerstvu bio je ranije potcjenjivan. Kod nas se fizioterapija za vrijeme trudnoće, porođaja i u postporođajnom periodu nije sistematski primjenjivala. Fizioterapija u akušerstvu sve više dobija na svom značaju. Jedino pomoću fizioterapijskih postupaka se omogućava da se organizam sa što manje teškoća prilagodi na „drugo stanje“ u kojem se žena nalazi u trudnoći. Postoji višestruka korist od vježbi u toku trudnoće: za vrijeme vježbi trudnica se upozna sa fiziološkim i medicinskim dešavanjima u toku porođaja, vježbama se postiže fizička i psihička stabilnost trudnice, vježbama disanja podstiče se fizička kondicija i izdržljivost trudnice za vrijeme trajanja trudnoće i olakšava se porođaj. Vježbe imaju pozitivan uticaj na psihu za vrijeme zajedničkih vježbi i razgovora sa ženama koje se nalaze u istoj situaciji. U grupi se trudnice lakše prilagode nastalim tjelesnim promjenama, a vježbe u trudnoći prilagođene su fiziološkim promjenama organizma trudnice. One se sastoje od jačanja trbušnih mišića trudnice i vježbi za jačanje mišićnog dna male karlice, vježbi za opuštanje ili relaksaciju. Bitni sastavni dio pripreme za porođaj je učenje tehnike disanja, a cilj je da se pored poboljšanja opšteg tjelesnog stanja trudnice za vrijeme trudnoće i potreba za potpunijim bazalnim disanjem izbjegne pogrešni način disanja za vrijeme porođaja. Pravilno disanje u toku porođaja omogućava bolje snabdijevanje ploda kiseonikom u toku kontrakcija materice. Dobrom tehnikom disanja se olakšava opuštanje trudnice za vrijeme perioda širenja grlića materice kao i aktivno pomaganje porođaja za vrijeme perioda istiskivanja ploda. Prema Dik-Ridovoj psihoprofilaksi primjenjuju se tri vrste disanja u toku porođaja: duboko disanje punim plućima, kratko disanje ili dahtanje i forsirano disanje. Ova intenzivna priprema trudnica za porođaj zasniva se na naučnim saznanjima da je osjetljivost prema bolu u toku porođaja strah, koji s jedne strane stvara opštu napetost s povećanim mišićnim tonusom, a s druge strane smanjuje se cirkulacija krvi u mišićima i nastaje hipoksija u njima zbog površnog disanja. Na taj način se povećavaju bolovi pri kontrakcijama materice i kao reakcija na to povećava se strah od sljedećih kontrakcija, što još više utiče na bolnost porođaja. Cilj psihoprofilakse je da se aktivnim učestvovanjem porodilje omogući pozitivno doživljavanje samog porođaja sa smanjenim bolovima u toku istog i omogući aktivnim učestvovanjem trudnice ishod porođaja bez komplikacija. Metoda je zasnovana na Pavlovljevoj teoriji uslovnog refleksa. Objašnjenjem toka porođaja i primjenom specijalne tehnike disanja i opuštanja za vrijeme porođaja, porodilja aktivno i svjesno sarađuje, što joj omogućava da kod nastupanja bolova, pozitivnim refleksima utiče na smanjenje bolnosti kontrakcija. Kod psihofizičke pripreme najvažnije je da trudnica nauči tehniku opuštanja i disanja za vrijeme pojedinih faza porođaja. Porođaj se sastoji od četiri porođajna doba – I doba širenja ili dilatacije grlića materice, II doba istiskivanja ploda ili ekspulzije, III doba porođaja posteljice ili placentno doba i IV postplacentno doba u kojem dolazi do prestanka krvarenja iz materice retrakcijom materičnog mišića i zatvaranjem prekinutih krvnih sudova. U sva tri porođajna doba je osnovni mehanizam kontrakcija materice. Porođajni trudovi ili porođajni bolovi su bezvoljne kontrakcije materice sa kojima počinje porođaj i koji se tokom porođajnog akta javljaju sa određenom snagom, trajanjem i učestalošću na koje se kasnije u drugom porođajnom dobu nadovežu naponi, sve dok se plod ne porodi. Aktivnost mišića materice u terminskoj trudnoći ima četiri različite faze. U nultoj ili tihoj fazi materica relativno miruje i karakteristična je za cijeli tok trudnoće, zahvaljujući određenim tvarima koje se izlučuju u organizmu trudnice. Faza 1 porođaja je ona koja podrazumijeva da su se dogodile promjene zbog kojih mišići materice postaju osjetljivi na tvari koje izazivaju kontrakcije miometrija. Među promjenama koje prethode kontrakcijama je stvaranje međućelijskih mostića (gap junctions) u miometriju, sinteza receptora za oksitocin, vasopresin i prostaglandine, te sazrijevanje grlića. Faza 2 porođaja započinje stimulacijom kontrakcija miometrija te dilatacijom grlića i ušća materice a završava rađanjem djeteta i porađanjem posteljice. Ova faza porođaja obuhvata prva tri porođajna doba. Nakon porođaja počinje faza 3 koja je praktično četvrto porođajno doba sa involucijom materice i svim promjenama koje je vraćaju u stanje prije trudnoće. Potrebno je posvetiti podjednako pažnju kako fizičkoj, tako i psihičkoj pripremi te putem relaksacije odstraniti strah i stvoriti pozitivne uslovne reflekse kontrakciju – disanje i relaksaciju. Ovim se skreće pažnja trudnici na tehniku disanja u momentu kada počinje kontrakcija i dok traje povoljno se utiče na vegetativni sistem pa se snižava tonus materice i obezbjeđuje dobra cirkulacija krvi kroz matericu što smanjuje nadražaj receptora za bol. Kod dobro pripremljenih trudnica prosječno trajanje porođaja je smanjeno, komplikacije takođe, a stav porodilje i njeno držanje u toku porođaja se ne mogu usporediti u odnosu na nepripremljene trudnice. Žena u toku porođaja mora biti stalno psihički angažovana disanjem i relaksacijom, kako bi svoju pažnju usmjerila sa kontrakcija materice. Sve ono što trudnica nauči u toku priprema, mora da se koristi u toku samog porođaja.
Bez obzira na neriješene teorijske postavke, psihička priprema trudnica za porođaj se u praksi pokazala korisnom, a njen efekat se naročito vidi u otklanjanju straha i postizanju emocionalne stabilnosti porodilje. Zbog ovoga psihofizička priprema trudnica je kao metoda danas prihvaćena kod svih kulturnih naroda kao korisna pa zato u njenu neophodnost ne treba sumnjati.
|
|
|
|
|
|
