|
|
|
Zavod za transfuzijsku medicinu Republike Srpske
|
Prim. dr Gordana Guzijan
Krv - najdragocjeniji lijek
Ako kažemo da je ljudski život neprocjenjiv, to isto se može reći i za
krv. Čovjek može provesti nekoliko dana bez hrane, vode, sunca, ali ne
može ni trena bez prisustva i protoka crvene rijeke u svom tijelu, a
koja se zove krv. Složićete se da krv nema cijenu, a sve što nema
cijenu najdragocjenije je bogatstvo koje posjedujemo. Krv je nemjerljiv
simbol života, plodnosti, žrtvovanja, rađanja, vaskrsnuća. Krv je
najdragocjeniji lijek koji se ne može kupiti u apoteci, samoposluzi...
|
O tome koliki su značaj i uloga krvi u organizmu govori dovoljno i to da nijedan biohemisjki proces ne bi mogao da se odvija bez njenog učešća. Krv je glavni i neumorni transporter svih organskih i neorganskih jedinjenja koja učestvuju u građenju svih tjelesnih ćelija, razmjeni kiseonika i ugljen-dioksida, u ostvarivanju svih metaboličkih procesa bez kojih ne bi bilo života.
Život se ničim ne može predvidjeti, kao ni sve ono što nam se može desiti dok obavljamo uobičajene i svakodnevne poslove. Od kuće do posla, na poslu, od posla do kuće, u slobodno vrijeme itd. Međutim, nesreće se događaju. Saobraćajni udesi, požari, povrede uzrokovane obavljanjem najrazličitijih poslova. Zamislite samo koliko se kesica krvi potroši u jednoj operacionoj sali da bi se spasao jedan ljudski život. A sve zahvaljujući krvi koja je dobijena od dobrovoljnih davalaca. Vjerovatno niko od nas ne zna koliko je ljudi, čiji su životi spaseni, zahvalno ljudima koje uopšte ne poznaju.
Da bismo uopšte išta saznali o humanosti ljudi koji dobrovoljno daju krv, a samim tim doprinose i sopstvenom zdravlju, kao i o mjestu i načinu davanja krvi, posjetili smo jednu od najnovijih i najznačajnijih javnih ustanova, Zavod za transfuzijsku medicinu Republike Srpske. Tamo smo izuzetno srdačno ugošćeni i obavili smo veoma interesantan, poučan, prijatan i profesionalan razgovor sa glavnim kormilarom broda koji nikada ne smije da potone. Razgovarali smo sa cijenjenom gospođom, primarijusom doktorom Gordanom Guzijan, specijalistom transfuziologije, koja je, ujedno, i direktor pomenute ustanove.
Na početku smo se, prvenstveno, dotakli korijena prošlosti, iz koga je ponikla cjelokupna ideja o izgradnji i osnivanju Zavoda za transfuzijsku medicinu Republike Srpske. Dakle, vremena dok su transfuziološke službe još bile u sastavu kliničkih centara i bolnica u Banjaluci, Doboju, Bijeljini, Gradišci, Prijedoru, Zvorniku, Kasindolu, Foči, Trebinju i Nevesinju.
Godine 2000. počelo se raditi na primjeni direktiva i preporuka Evropske unije (EU) i Svjetske zdravstvene organizacije (WHO), što je zahtijevalo reorganizaciju transfuziološke službe. Ministarstvo zdravlja i socijalne zaštite Republike Srpske je imenovalo radnu grupu koja je radila na izradi dokumenta “Strategija obezbjeđenja adekvatnih količina sigurne krvi u Republici Srpskoj do 2015. godine”, koja je usvojena 2007. i „Zakon o transfuzijskoj medicini“ koji je usvojen 2008. godine.
Pri izradi „Strategije“ uočeni su brojni problemi i poteškoće i došlo se do zaključka da je postojeći sistem transfuziološke službe u Republici Srpskoj neadekvatan, neracionalan i nerentabilan.
Evo samo nekih od problema koji su bili uočeni:
Transfuziološke službe su se nalazile u organizacijskoj i finansijskoj nadležnosti bolnica, što je bio razlog veoma različite opremljenosti, uslova rada, obima i složenosti poslova istih;
Nije postojala koordinacija rada na nivou Republike Srpske;
Nisu postojala namjenski određena sredstva za transfuziološku djelatnost;
Uočeni su kadrovski problemi (nedovoljan broj medicinskog osoblja; uglavnom isto osoblje je radilo više poslova; nedostatak kontinuirane edukacije i obuke kadra);
Različiti prostorni uslovi kao i različita tehnička opremljenost službi, što je uzrokovalo i različite tehnološke mogućnosti u radu; i
Nedostatak informacionog sistema, kao i zajedničke baze podataka.
Zatim je nastupio period kada se, zahvaljujući uzajamnoj saradnji i koordinaciji Vlade Republike Srpske i medicinskih stručnjaka, došlo do ideje i osmišljenog načina kako unaprijediti cjelokupni transfuziološki sistem.
Osnivanje Zavoda
Nakon usvajanja Zakona o transfuzijskoj medicini, 31. januara 2008. god. donijeta je Odluka Vlade Republike Srpske o osnivanju Zavoda za transfuzijsku medicinu Republike Srpske, kada je prim. dr Gordana Guzijan imenovana za vršioca dužnosti direktora, 7. februara 2008. god. Uslijedila je sudska registracija i izrada potrebnih dokumenata, preuzimanje radnika u svim službama i Zavod je zvanično počeo sa radom 1. januara 2009. god. Nakon petnaest dana od zvaničnog početka rada, tačnije, 15. januara 2009. godine, dr Gordana Guzijan imenovana je za direktora Zavoda.
Osnivanjem Zavoda pokrenuta je i reorganizacija transfuziološke službe, što je dovelo do određenih promjena:
Sada se sve službe organizaciono nalaze u sastavu Zavoda za transfuzijsku medicinu i na taj način je dobijena nacionalno koordinisana služba. Na taj način je učinjen veliki iskorak naprijed u odnosu na zemlje u okruženju, ali su stvorene i velike obaveze, u smislu obezbjeđivanja dovoljnih količina sigurne krvi i komponenti krvi za liječenje pacijenata u Republici Srpskoj. Takođe, nametnule su se i obaveze u stručnom pogledu – prihvatanje i sprovođenje direktiva i preporuka Evropske unije i Svjetske zdravstvene organizacije u vezi sa centralizacijom i automatizacijom procesa rada, kontrole kvaliteta, standardizacije operativnih procedura i sl., a u cilju obezbjeđivanja sigurne krvi u Republici Srpskoj;
Finansiranje Zavoda: Zavod se finansira iz sredstava Fonda zdravstvenog osiguranja Republike Srpske, iz budžeta i iz vlastitih izvora;
Urađena je rekonstrukcija i adaptacija zgrade Zavoda za transfuzijsku medicine Republike Srpske u Banjaluci i nabavka neophodne opreme. Za realizaciju projekta “Adaptacija, rekonstrukcija i sanacija objekta Zavoda za transfuzijsku medicine Republike Srpske”, iz Razvojnog programa Republike Srpske je uloženo oko 2,5 miliona KM;
U prvoj godini rada, u svim organizacionim jedinicama Zavoda unapređen je stručni rad, nabavljen potreban kvalitetan materijal, povećan broj i kvalitet izvršenih usluga, uvedene su nove procedure u laboratorijskom testiranju i ispitivanju, prikupljeno je znatno više doza krvi na sigurniji i kvalitetniji način. Sve ove promjene doprinijele su većoj sigurnosti u radu i za davaoce krvi i za pacijente koji primaju transfuziju i
Nabavljeni su računari za sve službe i urađen je softverski program. Trenutno se uvodi jedinstven informacioni sistem, što ima za cilj brže i efikasnije unošenje potrebnih podataka o davaocima krvi i pacijentima. Na taj način je ispoštovana jedna od glavnih preporuka Evropske unije i Svjetske zdravstvene organizacije, da se omogući „sljedivost doze krvi“ od davaoca do pacijenta. U toku je instalacija programa u svim službama i uskoro ćemo biti uvezani u jedinstven informacioni sistem, što će omogućiti jedinstvenu bazu podataka za davaoce krvi i pacijente u Republici Srpskoj i praćenje raspoloživih doza krvi na nivou Republike Srpske.
Zavod za transfuzijsku medicinu Republike Srpske je referentna ustanova u Republici Srpskoj. Organizacione jedinice Zavoda se nalaze u deset gradova: u Banjaluci, Doboju, Bijeljini, Gradišci, Prijedoru, Zvorniku, Kasindolu, Foči, Trebinju i Nevesinju.
U poređenju sa zemljama u okruženju, Republika Srpska je imala najmanji broj transfuziologa u odnosu na broj stanovnika. Takođe i manji broj edukovanog srednjeg medicinskog kadra. Nova organizacija je omogućila prijem mladih ljudi i sprovođenje kontinuirane edukacije i obuke kadra.
Trenutno je u Zavodu za transfuzijsku medicinu Republike Srpske zaposleno 19 specijalista transfuziologa, a 11 ljekara je na specijalizaciji.
U toku 2010.god. Zavod je počeo sa kontinuiranom edukacijom srednjeg medicinskog kadra pa se očekuje da će do kraja godine Zavod imati oko 80 tehničara sa završenom edukacijom iz oblasti transfuzijske medicine.
Opremljenost Zavoda
Transfuziološke službe su bile različito tehnički opremljene i imaju različite tehničke mogućnosti, naročito u pripremanju komponenti krvi.
Formiranjem Zavoda, prošle godine, centralizovali smo nabavku materijala za rad (kese za krv, serumi za laboratorijski rad, testovi za transmisivne bolesti itd.). Na taj način omogućeno je da sve službe za transfuziju dobiju isti kvalitetan materijal za rad u potrebnim količinama.
Nabavka nove opreme je omogućila standardizaciju rada u svim laboratorijama i uvođenje novih procedura u rad, npr. za sve službe su nabavljene vagice-mješalice za uzimanje krvi, koje mjere protok uzete krvi od davaoca, što je omogućilo standardizaciju uzetih doza krvi uz optimalan omjer uzete krvi i antikoagulantne otopine u kesi za krv.
Takođe, za sve službe su nabavljeni sileri za zavarivanje crijeva na kesama za krv. Time smo unaprijedili pripremanje komponenti krvi na siguran i kvalitetan način.
Nabavljeni su prenosivi, transportni frižideri za krv, sa kontrolisanom temperaturom, što olakšava transport krvi do najudaljenijih službi Zavoda, a na siguran način.
Nabavljeno je i nekoliko namjenskih frižidera za krv, zamrzivača za brzo zamrzavanje plazme, mješalice za trombocite, aparati za suvo otapanje plazme.
Zavod je dobio aparat za intraoperativno spasavanje krvi, kao donaciju.
Za obavljanje imunoseroloških analiza u laboratoriji, uvedena je nova metoda aglutinacije u gelu (za krvne grupe davalaca, pacijenata i beba, skrining (screening) antitijela i identifikacija klinički značajnih antitijela, a nabavljen je i aparat za automatsko izvođenje interreakcija pri izdavanju krvi pacijentima).
Nabavljene su kese za inlajn (in line) filtraciju krvi za leukodepleciju. Takve doze krvi su namijenjene prvenstveno djeci, pacijentima senzibilisanim na leukocitne antigene, imunokompromitovanim pacijentima i pacijentima koji se pripremaju za transplantaciju organa.
U stručnom pogledu, uočene su velike razlike u stručnom radu između pojedinih službi za transfuziju. Zajedničkim trudom svih transfuziologa urađene su radne upute prema preporukama Evropske unije i Svjetske zdravstvene organizacije, koje treba da pomognu da se ujednači način rada i poboljša kvalitet rada u svim organizacionim jedinicama Zavoda za transfuzijsku medicinu Republike Srpske.
Bliža i dalja budućnost
„U većini službi postojeća oprema je zastarjela. Uz pomoć Ministarstva zdravlja i socijalne zaštite Republike Srpske uradili smo prijedlog za nabavku opreme za sve službe pa se nadamo da će, do kraja godine, ovaj projekat biti realizovan“, optimistična je prim. dr Gordana Guzijan.
U toku je nabavka “PCR” opreme za virusološka i bakteriološka testiranja doza krvi. Takođe, u toku je nabavka terenskih vozila, potrebnih za prevoz ekipe i materijala za akcije prikupljanja krvi na terenu ali i za prevoz krvi između pojedinih službi Zavoda.
U saradnji sa Ministarstvom zdravlja i socijalne zaštite Republike Srpske, Zavod radi i na uvođenju sistema kvaliteta u oblasti transfuzijske medicine. U toku je instalacija softverskog programa u svim službama, kako bi se ostvario jedinstven informacioni sistem.
Prema „Strategiji“ i Zakonu, planirano je postojanje dva tipa transfuzioloških ustanova:
Centri za transfuzijsku medicinu – koji bi radili na prikupljanju, procesiranju, testiranju, čuvanju i distribuciji krvi (Banjaluka, Doboj, Bijeljina i Trebinje) i
Bolničke službe u postojećim gradovima (10) koje bi radile izdavanje krvi i praćenje posttransfuzionih reakcija.
Da bi ovakva organizacija zaživjela, potrebno je obezbijediti adekvatnu opremu, prostor i kadar, a prema “Strategiji obezbjeđenja adekvatnih količina sigurne krvi u Republici Srpskoj do 2015. godine”. Takođe, potrebno je raditi na uvođenju standarda kvaliteta u svim segmentima rada Zavoda (prikupljanje, testiranje, obrada, čuvanje i distribucija krvi i komponenti krvi).
Potrebno je uraditi i usvojiti nacionalni program u oblasti davalaštva krvi i sprovoditi kontinuiranu kampanju na promociji dobrovoljnog davalaštva krvi.
Zahvaljujući angažmanu, dovitljivosti, idejnosti i istrajnosti direktora dr Gordane Guzijan, Zavod se takođe može pohvaliti na saradnji koja je ostvarena sa:
Ministarstvom zdravlja i socijalne zaštite – od kojeg Zavod ima izuzetno veliku podršku, razumijevanje i pomoć ministra i njegovih pomoćnika da se oblast transfuzijske medicine reguliše u skladu sa savremenim direktivama Evropske unije i Svjetske zdravstvene organizacije;
U saradnji sa Fondom zdravstvenog osiguranja Republike Srpske FZO, prvi put se usluge transfuzije posebno fakturišu što je regulisano Ugovorom sa Fondom što je, takođe, veliki napredak u oblasti regulisanja i izmirenja obaveza Fonda prema Zavodu;
Zdravstvenim ustanovama - početkom godine potpisani su ugovori o saradnji Zavoda i kliničkih centara i bolnica, što je znatno doprinijelo ostvarivanju strateških ciljeva Zavoda i
Crvenim krstom Republike Srpske i Udruženjem dobrovoljnih davalaca krvi – gdje se redovno sarađuje na planu organizacije i sprovođenja akcija dobrovoljnog davanja krvi. „ S obzirom na to da se samo zajedničkim radom može doprinijeti poboljšanju statusa dobrovoljnih davalaca krvi i povećati njihov broj“, istakla je prim. dr Gordana Guzijan.
I šta reći na kraju ovog predivnog druženja? Banjaluka danas: modernija, bolja, na pragu da se nađe u grupi velikih svjetskih metropola, koja će moći s ponosom da iskorači sa novom humanitarnom ustanovom kao što je Zavod za transfuzijsku medicinu Republike Srpske. Jer, kako kaže prim. dr Gordana Guzijan: „Cilj svake zemlje je da obezbijedi dovoljne količine sigurne krvi i komponenti krvi iz vlastitih izvora za potrebe transfuziološkog liječenja pacijenata. Kako se radi o lijeku humanog porijekla, za koga, zasad, nema zamjene, ovaj cilj predstavlja nacionalni interes. Pored obezbjeđivanja dovoljnih količina krvi za liječenje pacijenata u Republici Srpskoj, jedan od ciljeva je i promovisanje dobrovoljnog, anonimnog i neplaćenog davalaštva krvi. Trenutno imamo nepovoljnu strukturu davalaštva (oko 30% je dobrovoljno davalaštvo). Budući da statistika pokazuje da je krv prikupljena od dobrovoljnih davalaca krvi sigurnija, cilj nam je povećati broj dobrovoljnih davalaca krvi. Prva godina rada Zavoda je opravdala očekivanja. U svim organizacionim jedinicama Zavoda je unapređen stručni rad, povećan broj i kvalitet izvršenih usluga, prikupljeno je znatno više doza krvi na sigurniji i kvalitetniji način. Nova organizacija je omogućila da međusobno više sarađujemo, da jedni drugima stručno pomažemo i da krv i komponente krvi upućujemo u službe koje u datom momentu nemaju dovoljno zaliha krvi. Već u prvoj godini postojanja Zavod je učinio mnogo na ostvarivanju ciljeva “Strategije obezbjeđenja adekvatnih količina sigurne krvi u Republici Srpskoj do 2015. godine”
Neka nam davanje krvi bude i ostane kultura života. Nama to ne znači puno, a onima kojima ona treba, zaista, znači mnogo.
|
|
|
|
|
|
