|
Praktični pristup etičkim odlukama u kliničkoj medicini
Albert R. Džonson, Mark Zigler, Vilijem Vinslejd (2008)
 Klinička etika
Klinička etika: Praktični pristup etičkim odlukama u kliničkoj medicini, Alberta R. Džonsona, Marka Ziglera i Vilijema Vinslejda (2008) je peta knjiga Drugog kola Edicije Primenjena etika Službenog glasnika iz Beograda. Prema rečima urednika Edicije, prof. dr Jovana Babića, knjiga koja je pred čitaocima fokusira se na standardne medicinske postupke i pitanja koja se pojavljuju u svakodnevnoj medicinskoj praksi, te koja su bremenita moralnim dilemama koje otežavaju donošenje odluke o tome šta treba da se uradi u konkretnom kliničkom slučaju.
Knjigu čine Uvod i četiri poglavlja u okviru kojih se nalaze sledeće tematske celine: Indikacije za medicinsku intervenciju, Indikovane i neindikovane intervencije, Nalog za nepreduzimanje reanimacije, Pravne posledice nepreduzimanja tretmana, i Utvrđivanje smrti; zatim, Želje pacijenata, Pisani pristanak pacijenta, Sposobnost odlučivanja, Verovanja zasnovana na religijskim i kulturnim razlikama, Iskrena komunikacija, Kompetentno odbijanje tretmana, Planiranje, Donošenje odluke umesto mentalno nesposobnog pacijenta, Ograničenja pacijentovih želja, Nepridržavanje medicinskih preporuka i Alternativna medicina; dalje, Kvalitet života, Unapređivanje kvaliteta života, Ugrožen kvalitet života i postupci za održavanje života, Eutanazija i asistirano samoubistvo, Briga o pacijentima na samrti i Samoubistvo; i najzad, Kontekstualno relevantna pitanja, Uloga drugih zainteresovanih strana, Poverljivost medicinskih informacija, Ekonomski aspekti kliničke nege, Raspodela ograničenih resursa u zdravstvu, Uticaj religije na donošenje kliničkih odluka, Uloga prava u kliničkoj etici, Klinička ispitivanja, Nastava na klinikama, Medicina rada, Javno zdravlje, Etički komiteti i odeljak o Etičkim konsultacijama. Knjiga je obogaćena i Lokatorom koji čitaocu omogućava brzo nalaženje pojmova koji su čest predmet etičkih diskusija.
Kako upućuju autori, pri pisanju studije imali su na umu dva cilja: da pruže jedan pristup koji podstiče razmišljanje o složenosti etičkih pitanja u kliničkom lečenju i da sakupe reprezentativna mišljenja o tipičnim etičkim pitanjima, koja se javljaju u medicinskoj praksi. S tim u vezi, ova knjiga je namenjena kako kliničarima (doktori, sestre, tehničari) i studentima, koji se staraju o pacijentima, tako i drugim osobama koje su u složenom svetu zdravstvene zaštite odgovorne za očuvanje (medicinske) etike koja predstavlja osnovu kvalitetne nege; dakle, reč je o upravnicima bolnica, bolničkim advokatima, članovima institucionalnih etičkih komiteta, socijalnim radnicima, kontrolorima kvaliteta, izvršiocima zdravstvenih planova i strategija. Autori veruju da, uprkos korišćenju medicinske terminologije, ova knjiga može biti korisna i svakoj osobi koja jednog dana može biti pacijent ili koja među članovima porodice i prijateljima ima one koji su sada pacijenti, jer strukturisani okvir studije može da vodi sve čitaoce kroz često zbunjujuće kliničke situacije.
Pre iznošenja sopstvenog pristupa u analizi svakog konkretnog kliničkog slučaja, autori podsećaju čitaoce da postoji opšta saglasnost o tome da moderna medicinska etika zavisi od jedne male grupe moralnih principa, odnosno medicinskoetičkih principa, a to su: 1. primum non nocere, odnosno ne nauditi (engl. nonmaleficence), 2. salus aegroti suprema lex, odnosno dobročinstvo (engl. beneficence), 3. voluntas aegroti suprema lex, odnosno princip poštovanja autonomije pacijenta (engl. autonomy) i 4. iustitia, odnosno princip pravde (engl. justice). Smatramo da je ovoj grupi principa potrebno dodati i principe: dignitas, odnosno princip dostojanstva (engl. dignity) i princip informisanog pristanka (engl. informed consent). Dakle, iako se ovi principi i teorije na kojima se oni zasnivaju obično definišu u modernoj medicinskoetičkoj literaturi, autori smatraju da je za kliničku medicinu koja je, pre svega praktična, potreban jasan metod za klasifikovanje odgovarajućih činjenica i vrednosti u svakom od konkretnih kliničkih slučajeva, i to na način koji omogućava diskusiju i razrešenje etičkih problema. Zato autori predlažu da svaki klinički slučaj, naročito onaj koji otvara neki etički problem, treba da se analizira uz pomoć sledeće četiri teme: 1. medicinske indikacije, 2. pacijentove želje, 3. kvalitet života i 4. kontekst, a što podrazumeva socijalne, kulturne, religijske, ekonomske, pravne i administrativne okolnosti u kojima je slučaj nastao. Dakle, namera autora je da pokažu čitaocima kako pomenute četiri (etičke) teme jesu sistematski metod za identifikovanje i analiziranje etičkih problema koji se pojavljuju u kliničkoj medicini. To praktično znači da ove četiri teme pomažu kliničaru da razume na koji način su etički principi povezani sa okolnostima određenog kliničkog slučaja. Svako poglavlje studije je posvećeno jednoj od četiri pomenute teme. U njima se definišu glavni pojmovi koji se odnose na svaku od tema, zatim se prikazuju tipični slučajevi ilustrativni za temu o kojoj je reč (na primer, slučaj pacijenta Jehovinog svedoka, koji odbija transfuziju krvi, pokazuje kako princip pacijentove želje funkcioniše u analizi etičkog problema nastalog pacijentovim odbijanjem preporučenog medicinskog tretmana), i najzad, kritički se prikazuju argumenti koji se obično nude za rešenje problema. Autori razmatraju brojne kliničke slučajeve, i to iz oblasti opšte medicine, hirurgije i pedijatrije, ali ne obrađuju slučajeve u reproduktivnoj medicini i porodiljstvu jer prisustvo fetusa jeste specifičan problem, koji se, prema rečima autora, ne uklapa u predložen model analize. Autori zaključuju da se četiri navedene teme odnose na bilo koji klinički slučaj koji, pak, jeste zbir velikog broja medicinskih činjenica, mnoštva okolnosti sui generis i različitih rezultata. Ove četiri teme, jesu, složićemo se, ne samo korisno sredstvo za obuku i diskusije, već, kako tvrde pojedini kliničari, i veoma korisno sredstvo za pravljenje plana lečenja pacijenata. Diskusija o svakoj temi uključuje određene standarde ponašanja koje autori nazivaju etičkim principima ili etičkim pravilima, a koji su, zapravo, primetićemo, pomenuti medicinskoetički principi: primum non nocere, salus aegroti suprema lex, voluntas aegroti suprema lex, iustitia, dignitas i princip informisanog pristanka. Naime, prva tema – medicinske indikacije se odnosi na princip dobročinstva i princip ne nauditi; druga tema – pacijentove želje obuhvata prevashodno princip poštovanja autonomije pacijenta, a mi ćemo dodati i princip informisanog pristanka; treća tema – kvalitet života se odnosi na princip dobročinstva, princip ne nauditi i princip poštovanja autonomije pacijenta, i najzad, četvrta tema – kontekstualno relevantna pitanja, podrazumeva, prema autorima, principe lojalnosti i poštenja, a mi bismo predložili princip dostojanstva i princip pravde, principe koji su, možemo reći, opšteprihvaćeni u medicinskoetičkoj literaturi. Bitno je istaći da autori svoj metod analize ne započinju medicinskoetičkim principima i pravilima kao što je to najčešće slučaj, već okolnostima slučaja. Autori se pozivaju na principe i pravila kada oni postanu značajni za razmatranje tema. Na ovaj način se, složićemo se s autorima, izbegava apstraktna diskusija o pravilima, kada se, primerice, samo jedan princip poput autonomije, uzme za opšti okvir etičkog razmatranja nekog slučaja. Autori zaključuju da se etička pravila i principi najbolje mogu iskoristiti u specifičnom kontekstu tekućih okolnosti slučaja.
Studiju smatramo značajnom jedinicom literature kada je reč o kliničkoj, odnosno praktičnoj medicini, baš zbog činjenice da autori insistiraju na unikatnosti okolnosti i medicinskih činjenica u svakom konkretnom kliničkom slučaju koji neretko zahteva veoma brzo donošenje odluka, kako od strane medicinskog profesionalaca, tako i od strane pacijenta samog. Bićemo slobodni da prevodiocu zamerimo na nepreciznosti kada su u pitanju nazivi principa dobročinstva i principa ne nauditi; naime, prevodilac insistira na principu korisnosti i principu neškodljivosti, a mi smatramo da su princip dobročinstva i princip ne nauditi jednoznačno prihvaćeni nazivi medicinskoetičkih principa u relevantnoj literaturi.
Najzad, zajedno sa Pensovim Klasičnim slučajevima iz medicinske etike objavljenim u I kolu Edicije Primenjena etika beogradskog Službenog glasnika, ova studija jeste ne samo značajno usko medicinskoetičko štivo, već i štivo koje otvara brojna aktuelna bioetička pitanja u najširem smislu.
|
