|
50 godina Pilule
 50 godina inovacija u kontracepciji
Više od 80 godina istraživanja hormona
Prije 50 godina, 11.5.1960. godine, FDA (Federal Drug Agency) u SAD je odobrio upotrebu prvog proizvoda za oralnu kontracepciju: Enovid®. Samo 6 mjeseci kasnije, 1. januara 1961. godine, Bayer Schering Pharma (tadašnji Schering) u Australiji je lansirao prvi oralni kontraceptiv Anovlar®. Nekoliko mjeseci kasnije Anovlar® je došao na tržište Njemačke kao prvi oralni kontraceptiv u Evropi.
Naziv Anovlar® znači „bez ovulacije“- ime koje upućuje na najvažniji način djelovanja Pilule. Pakovanje je bilo u zelenoj Schering boji, a cijena 8,50 njemačkih maraka. Pilula Anovlar® je, u poređenju sa pionirskom američkom verzijom, već bila poboljšana redukcijom doze hormona. Anovlar® označava početak uspješnog puta inovacija u kontracepciji.
Rani počeci
Naučnici kompanije Schering su u 1920-tim počeli istraživanja na hormonima – u vrijeme kada su hormoni bili potpuno nepoznato polje u medicini. 1919.godine austrijski naučnik Ludwig Haberland demonstrirao je kako ovariji trudnih zečeva, transplantirani u životinje koje nisu trudne, inhibiraju ovulaciju i na taj način sprečavaju trudnoću. Ovo je bio prvi dokaz da je hormonalna kontracepcija održiva opcija.
Problem u dvadesetim prošlog stoljeća je bio da većina hormona nije bila hemijski identificirana, te je bilo neizvodivo da se proizvedu u čistoj formi. Jedini izbor je bio korištenje ekstrakata iz animalnih organa, sa svim nečistoćama i rizicima koji su se podrazumijevali.
Prvi hormonalni preparat uveden od strane Scheringa, 1928. godine, bio je Progynon®, preparat estrogena za tretman menopauzalnih simptoma.
Značajan događaj bio je razvoj prvog sintetskog estrogena, etinil estradiola, 1938. godine, od strane Scheringovih istraživača Inhoffena i Hohlwega. Do danas je etinil estradiol estrogena komponenta praktično svih kontraceptivnih tableta.
Kontraceptivna tableta – ideja žena
Dvije žene su imale vodeću ulogu u razvoju pilule – Amerikanke Margaret Sanger i Katherine McCormick. Obje su bile centralne figure u borbi za kontrolu rađanja i htjele su ublažiti mizeriju žena prouzrokavanu neželjenim trudnoćama.
Sanger je bila medicinska sestra u New York-u i svjedočila je pustošenju koje su donosile višestruke trudnoće i rađanja siromašnim ženama. Ona je bila apsolutno ubijeđena da je kontraceptiv koji kontroliše sama žena jedino održivo rješenje koje bi žene oslobodilo tereta neplaniranih trudnoća. Sanger nikada nije oklijevala iznijeti svoje stavove, čak i kada je time stvarala neprijatelje u društvu u kojem su muškarci vjerovali kako je rađanje djece ženina sudbina i gdje je kontrola rađanja bila zvanično zabranjena. To su bile pedesete prije nego je razvoj hormonalne kontracepcije postao politički moguć. Sanger je kontaktirala Katherine McCormick, milionerku koja je podržavala brojne filantropske projekte i bila zainteresirana za ženski pokret. Skupa su Sanger i McCormick uvjerile Dr. Gregory Pincus-a, američkog fiziologa, vodeću ličnost u oblasti reproduktivne biologije, da osmisli metodu kontracepcije „jednostavnu za upotrebu“.
1955. godine Pincus i njegov tim su izvijestili o uspješno suprimiranoj ovulaciji putem oralno uzete dnevne doze sintetskog progestagena. Iste godine su testirali i različite kombinacije progestagena i estrogena za oralnu upotrebu u svrhu postizanja inhibicije ovulacije i kontraceptivne zaštite. Gregory Pincus se, zahvaljujući svom radu, zove i „medicinski otac pilule“.
Anovlar® – prva evropska kontraceptivna tableta
Anovlar® iz Bayer Schering Pharme su sadržavale 50 mcg etinil estradiola i 4 mg noretisteron acetata u jednoj tableti. Radi poređenja, prva američka tableta je sadržavala 150 mcg mestranola, veoma slične estrogene komponente. Anovlar® je već počeo tradiciju Scheringa u minimiziranju doze hormona.
Pilula je u Evropu došla na nepripremljeno tržište. Kontracepcija koju kontroliše žena bila je nova ideja i Anovlar® je predstavljen kao tretman za bolne menstruacije. Bio je propisivan samo ženama koje su imale dozvole svojih muževa da koriste preparat.
U uputstvu za upotrebu je bilo navedeno da za vrijeme „tretmana“ ne dolazi do ovulacije, što je značilo da kontracepcija nije bila indikacija, nego pozitivni neželjeni efekat. Međutim, komercijalni naziv Anovlar® je odavao naznaku inhibicije ovulacije.
Norgestrel i Levonorgestrel – nova generacija progestagena
Godine 1965. predstavljena je prva kontraceptivna tableta sa novim progestagenom: Eugynon® od Scheringa. Sadržavala je 500 mcg norgestrela po tableti, jače supstance nego što je noretisteron koji je korišten do tada. Samo nekoliko godina kasnije, 1970. Schering je predstavio Neogynon®, koji je umjesto 500 mcg norgestrela sadržavao 250 mcg levonorgestrela. Neogynon® je sadržavao čistu aktivnu tvar (levonorgestrel) bez inaktivnog spoja (dekstronorgestrel).
Drugi kvantni skok: prva „mini-tableta“
Godine 1971. Schering je predstavio potpuno različit koncept kontracepcije: mini-tabletu, također nazvanu „isključivo progestegenska tableta“ ili POP (progesteron only Pill). Microlut® je sadržavao samo veoma nisku dozu levonorgestrela od 30 mcg po tableti, bez estrogene komponente. Microlut® se morao uzimati svaki dan u tačno određeno doba, bez prekida za vrijeme mjesečnog krvarenja. Neplanirano krvarenje uz Microlut® bilo je dosta često, a potreba za tačnim uzimanjem tablete je dovodila do grešaka pri upotrebi.
Redukcija doze
Godine 1973. Schering je predstavio Microgynon®, kombinovani oralni kontraceptiv sa samo 30 mcg etinil estradiola i 150 mcg levonorgestrela po tableti. Po prvi put je bila dostupna tableta koja sadrži manje od 50 mcg etinil estradiola, što je uspostavilo novu klasu tableta nazvanih „mikrotablete“. Od tada je mikrotableta postala standard i tablete sa visokim dozama estrogena su više ili manje nestale. Microgynon® je još na tržištu, više od 35 godina nakon svog predstavljanja. Smatra se veoma efikasnim i dobro podnošljivim preparatom. SZO (svjetska zdravstvena organizacija) je uključila ovu tabletu na svoju listu esencijalnih lijekova.
Prva trifazna tableta, Triquilar®, imitirala je prirodno variranje hormona u ženskom tijelu tokom ciklusa. Tokom prve polovine cikusa, žensko tijelo ne producira progesteron. Stoga se reduciranje doze progestagena u tableti u prvim danima ciklusa pokazalo dobrom idejom. Skokom u devedesete zaista je postignuto dodatno smanjivanje doze.
Nekontraceptivni benefiti – novi koncept za kontraceptivnu tabletu
Do sedamdesetih godina razvoj kontraceptivne tablete vođen je konceptom pružanja efikasne kontracepcije sa najnižom potrebnom dozom hormona. Dolazak novog progestagena nazvanog ciproteron acetat (CPA) promijenio je ovaj pristup. Dok je CPA efikasan progestagen koji inhibira ovulaciju, on također blokira i djelovanje muških hormona (androgena), odnosno ispoljava antiandrogeno dejstvo. Žene sa hiperandrogenizmom su enormno profitirale od Scheringove nove tablete Diane®, predstavljene 1978. godine. Doza estrogena u Diane® je kasnije smanjena, što je rezultiralo pojavom kontraceptiva Diane® 35 kojeg danas u svijetu i BiH koriste mnoge pacijentice.
1987. godine Schering je prezentirao najnoviji progestagen do tada, gestoden.
Progestagen - precizno gdje je bitno – „hormonalna spirala“
Devedesetih Schering je predstavio prvu, i još uvijek jedinu, hormonalnu spiralu, Mirena®. T-oblikovani, elastični okvir od polimera sadrži hormonalni rezervoar koji dnevno otpušta 20 mcg progestagena levonorgestrela, ali samo pola od ove količine ulazi u krvotok. Mirena® je načinjena da spriječi neželjene trudnoće sa minimalnim dozama hormona koje su sadržane u unutarmateričnom ulošku, a koje su namijenjene za period korištenja od pet godina.
Mehanizam djelovanja Mirene® je zasnovan na starom „samo progestagen“ konceptu, uz razliku da sa Mirenom hormon djeluje lokalno, dok vrlo mala količina dospijeva u krvotok. Cervikalna sluz postaje gušća, stvara se barijera za prodor spermatozoida, dok je istovremeno endometrij suprimiran lokalno otpuštenim hormonom, te ne dolazi do njegovog cikličnog zadebljanja. Ovo također mijenja mehanizam krvarenja. Dok žene koje koriste uobičajenu bakrenu spiralu često imaju obimno i bolno menstrualno krvarenje, mnoge žene koje koriste Mirenu® imaju veoma oskudne menstruacije i oko 20% ih nema nikakvo krvarenje uopšte. Ovaj „neželjeni efekat“ je posebno povoljan za žene sa obimnim gubitkom krvi tokom menstruacije. Danas, u mnogim zemljama, Mirena® je indicirana ne samo za kontracepciju nego i za tretman obilnog menstrualnog krvarenja.
|
