Lijek budućnosti

Matične ćelije - temelji života

Prednost matičnih ćelija uzetih iz krvi pupčanika je: relativno velika dostupnost ovog potencijalnog izvora, izvor je takve prirode da se ne „koristi“ u druge svrhe i te ćelije su „tolerantnije“, odnosno „naivne“ u imunskom pogledu, te izazivaju ređe i blaže sporedne efekte u odnosu na matične ćelije uzete iz drugih izvora (koštane srži ili periferne krvi), ističe profesor Bela Balint, svetski priznati transfuziolog i hematolog, VMA Beograd.

Ljudsko tijelo se sastoji od više od 200 tipova zrelih ćelija. Svaki tip ćelija ima svoju karakterističnu i specijalizovanu funkciju. Bilo da se radi o ćelijama srčanog mišića koje ritmično lupaju ili o crvenim krvnim zrncima koje isporučuju kiseonik u svaki i najudaljeniji dio našeg tijela, svaka grupa specijalizovanih, „operativnih ćelija“ ima svoju karakterističnu i jedinstvenu ulogu i zadatak.
Matične ćelije su nespecijalizovane ćelije koje se mogu dijeliti tokom dugog vremenskog perioda. Pod određenim fiziološkim ili eksperimentalnim uslovima one mogu da se diferenciraju u druge ćelijske tipove (diferencijacija je proces nastajanja specijalizovanih ćelija iz matičnih ćelija).     
Dakle, matična ćelija je primarna ćelija ljudskog organizma. Od nje, kada se formira embrion, nastaju sve druge ćelije od kojih razvojem nastaju sva tkiva u organizmu: neuroni, krvni mišić, krvna zrnca... U početnom stadijumu razvoja embriona predstavljaju multipotentne, osnovne ćelije iz kojih se u toku razvoja ljudskog organizma formiraju sve vrste ćelija. I poslije rođenja u organizmu se nastavlja stvaranje matičnih ćelija, koje služe za obnovu oštećenih tkiva u toku života, i to su adultne (odrasle) matične ćelije.     

Koja oboljenja se mogu liječiti matičnim ćelijama?
Činjenice o matičnim ćelijama su naučnicima odavno poznate, ali se tek poslednjih decenija one koriste za raznovrsne tretmane i lečenja. Ovaj napredak medicine je omogućen razvojem tehnologija za bezbedne procese izdvajanja, zamrzavanja, odmrzavanja i aplikacija. Razvijena je čitava medicinska grana koja koristi matične ćelije za terapiju raznih bolesti - regenerativna medicina i smatra se da upravo ona predstavlja budućnost medicine 21. veka. Danas se već oko 100 raznih bolesti tretira matičnim ćelijama izdvojenim iz krvi pupčane vrpce. Tretiraju se bolesti krvi (leukemije), imunološke bolesti, bolesti centralnog nervnog sistema i metaboličke bolesti. Neke od ovih bolesti se mogu izlečiti matičnim ćelijama, a kod drugih se može poboljšati stanje pacijenta tretmanom matičnim ćelijama. Iz matičnih ćelija se mogu stvoriti tkiva jetre, pankreasa, krvnih sudova, rožnjače. Trenutno se u čitavom svetu intenzivno radi na razvoju kliničke aplikacije ovako stvorenih ćelija.

Odakle se sve matične ćelije uzimaju?
Matične ćelije u ljudskom organizmu postoje od embrionalnog razvoja pa do kraja života u različitim tkivima ljudi. Mogu se dobiti iz krvi posteljice i pupčanika, koštane srži i periferne krvi. Kod odraslih ljudi najveća je koncentracija u koštanoj srži i krvi. Uzimanje matičnih ćelija iz koštane srži je veoma bolan i mukotrpan proces. U nekim slučajevima je čak potrebno više od 300 puta ubosti bedrenu kost da bi se uzele matične ćelije. Zbog svega toga, u poslednjih 15 godina u svetu je počelo čuvanje sopstvenih matičnih ćelija uzetih iz krvi pupčanika posle rođenja deteta. Te ćelije su izuzetno mlade i vitalne, a postupak njihovog prikupljanja je potpuno bezopasan i bezbolan.

Procedura uzimanja matičnih ćelija iz pupčane vrpce
Postupak uzimanja krvi iz pupčanika je toliko jednostavan da ne bi trebalo imati nikakvu bojazan. Roditelji koji se odluče na ovu proceduru, nekoliko nedelja pred termin porođaja, dobiju set za uzimanje i transport uzorka krvi iz pupčanika, koji porodilja nosi sa sobom na porođaj. Postupak uzimanja uzorka krvi za matične ćelije provodi akušer neposredno posle porođaja, odnosno odvajanja i odnošenja novorođenčeta. Krv se sakuplja iz onog dijela pupčane vrpce koji je povezan sa posteljicom. Prikupljanje je jako jednostavno, gotovo je kroz svega nekoliko minuta i potpuno je neškodljivo i bezbolno kako za majku tako i za novorođenče. Što je veoma bitno, u čitavom procesu se ne dodiruju ni majka, niti dijete. Nakon što se obavi postupak vađenja krvi iz pupčanika, kesica sa krvi se stavlja u kutiju, te u paketu putem DHL-a, FedEx-a ili neke druge brze pošte šalje do laboratorije u Briselu. Važno je napomenuti da se taj paket prilikom transporta do laboratorije čuva isključivo na sobnoj temperaturi. U laboratoriji se vrši analiza krvi na viruse i infekcije i ako se utvrdi da je krv ispravna, da su ćelije zdrave i vitalne i da se mogu sačuvati, izdvajaju se, dijele se u dvije posude, zamrzavaju na temperaturi nižoj od -196°C u gasovitoj fazi tečnog azota, nakon čega su, na dvije odvojene lokacije u Belgiji i Holandiji, matične ćelije spremne za čuvanje na period od 20 godina.
Matične ćelije iz pupčane vrpce koje se ostavljaju posle rođenja su ćelije novorođenčeta. Ukoliko se primenjuju za terapiju kod tog deteta (autologno) one su u potpunosti podudarne. Velika je verovatnoća da su primenljive i kod druge osobe (alogeno), prvo za rođene braću ili sestre, ali i roditelje. U svakom slučaju, kod alogeničnih transplantacija, mora se prethodno izvršiti provera podudarnosti davaoca i primaoca (tipizacija).

Matične ćelije neograničen izvor krvi

Znamo koliko je nedostatak krvi ozbiljan problem ne samo kod nas već svuda u svetu. Jedna od mogućnosti da se nađe neograničeni izvor ne samo krvi, krvnih ćelija već i krvnih matičnih ćelija radi lečenja velikog broja bolesti, uključujući leukemiju, jeste preko embrionalnih matičnih ćelija. Kao takve, embrionalne matične ćelije mogu da se diferenciraju, odnosno one su izvor za 220 ćelijskih tipova ljudskog organizma, ističe Srpski genetičar Miodrag Stojković.
Koliko košta čitav proces uzimanja i čuvanja matičnih ćelija?
Cijena jednog postupka uzimanja i čuvanja matičnih ćelija iznosi ukupno 1.985 evra. U tu cijenu je uračunat potreban materijal i set za uzimanje krvi iz pupčanika, transport krvi iz pupčanika do laboratorije u Briselu, analiza krvi na viruse i infekcije, izdvajanje matičnih ćelija, njihovo čuvanje na period od 20 godina i transport u slučaju bolesti od banke do klinike, gdje bi se pacijent liječio. Ovaj iznos se plaća u dva puta, prvi dio kada klijent odluči da koristi ovu uslugu, potpiše ugovor i preuzme paket sa materijalom plaća 210 evra i drugi dio kada krv iz pupčanika stigne u Brisel, obavi se analiza krvi i potvrdi da su matične ćelije zdrave i vitalne i da se mogu čuvati, plaća se ostatak u iznosu od 1.775 evra u roku od 30 dana, nakon čega se dobija sertifikat sa jedinstvenim bar kodom. Takođe važno je naglasiti da klijenti iz BiH ugovor direktno potpisuju sa “Cryo-Save AG” iz Švajcarske, novac uplaćuju direktno na njihov račun u Švajcarskoj, a po uspješnom okončanju procesa od Švajcaraca dobijaju i sertifikat, tako da je zagarantovana najveća moguća sigurnost.

Kompanija “Cryo-Save”
je vodeća Evropska banka matičnih ćelija koja je specijalizovana za profesionalno sakupljanje, pripremu i skladištenje matičnih ćelija iz krvi iz pupčane vrpce. Do sada je preko 120.000 hiljada uzoraka matičnih ćelija uspješno sačuvano u banci “Cryo-Save“-a.“Prisutna je u svim zemljama Evrope, ukupno preko 40 zemalja na tri kontinenta.

Banka “Cryo-Save“
je jedina banka koja uzorke čuva na dvije fizički odvojene lokacije. Na ovaj način se ostvaruje i garantuje najveća moguća sigurnost, a što za majku, odnosno roditelje, znači da se matične ćelije njihovog dijeteta nalaze na pravom i najsigurnijem mjestu.