|
Institut zaštite, ekologije i informatike, Banja Luka
 Dr Predrag Ilić, vd direktora, dipl. ekol. za zaštitu životne sredine
Lider u oblasti zaštite i ekologije u RS
Institut zaštite, ekologije i informatike, Banja Luka - naučnoistraživački institut u Banjaluci je javna naučno istraživačka, konsultantska, projektna i obrazovna institucija u oblasti upravljanja rizikom u područjima zaštite zdravlja na radu, zaštite od požara i zaštite životne i radne sredine. Šta se krije iza ove pravnički „obojene“ definicije? Mogući odgovor je u približavanju djelatnosti u njenim pojedinačnim segmentima.
Zaštita i zdravlje na radu
Prema aktuelnom Zakonu o zaštiti na radu RS, svaki poslodavac je obavezan da donese akt o procjeni rizika za sva radna mjesta i da utvrdi način i mjere za njegovo otklanjanje. Procjena rizika zasniva se na analizi vjerovatnoće nastanka i težine moguće povrede na radu, oštećenja zdravlja, profesionalne bolesti i bolesti u vezi sa radom. Odlukom o pokretanju postupka za procjenu ovog rizika poslodavac je dužan odrediti jedno ili više odgovornih lica za sam postupak. Tako za stručno lice iz reda zaposlenih poslodavac može odrediti lica sa položenim stručnim ispitom i licencom za obavljanje poslova zaštite na radu ili da angažuje pravno lice, odnosno Institut zaštite, ekologije i informatike, Banja Luka. Na osnovu procijenjenih rizika na radnom mjestu i radnoj sredini poslodavac utvrđuje način i mjere za njihovo sprečavanje, otklanjanje ili smanjenje na najmanju moguću mjeru.
Pravilnikom se propisuje postupak i rokovi preventivnih i periodičnih pregleda i ispitivanja opreme za rad. Ovi pregledi se vrše prije korišćenja opreme za rad, poslije rekonstrukcije ili neke havarije ili prije početka rada na novom radnom mjestu. Periodični pregledi se obavljaju u rokovima utvrđenim tehničkim propisima i standardima, odnosno upustvima proizvođača, a najkasnije u roku od tri godine od dana posljednjeg pregleda. O izvršenom pregledu i ispitivanju opreme za rad izdaje se stručni nalaz, isprava upotrebna dozvola čime se dokazuje da su ispunjeni uslovi propisani Zakonom o zaštiti na radu. Za sve pomenute preglede i ispitivanja Institut zaštite, ekologije i informatike, Banja Luka, kao ustanova od republičkog značaja, ima odgovarajuću opremu i licencu nadležnih ministarstava Vlade RS.
Institut obavlja preglede uslova radne sredine i mjerenja parametara koji povoljno ili nepovoljno utiču na kvalitet radne sredine. Tako se provjeravaju mikroklimatski faktori, osvijetljenost radnih prostorija, nivo ukupne buke, vibracija, koncentracija prašine, doza radioaktivnog zračenja u vazduhu, uopšte pregled opšteg stanja u radnoj sredini. Kako je cilj ispuniti mnogobrojne konkretne zahtjeve naručioca Institut se bavi i ispitivanjem i mjerenjem elektromagnetnih zračenja u životnoj i radnoj sredini. Ta zračenja mogu biti bliska (zračenja mobilnih telefona i prenosnih telekomunikacionih uređaja) i daleka (zračenja TV i radio predajnika i mobilnih stanica). Institut prati evropsku regulativu i standarde i u tom smislu je u toku je nabavka opreme i osposobljavanje Instituta za mjerenje UV i IR zračenja, uključujući i laserska zračenja. Time će biti jedina institucija u Republici Srpskoj i BiH koja će biti kadrovski i materijalno opremljena za mjerenje zračenja koje emituju laseri u medicini, UV lampe, solarijumi i sl. Istraživanja uticaja vibracija na zdravlje i komfor čovjeka u Institutu izvode prema metodama ISO 2631 i ISO 5349, a rezultati se ocjenjuju prema evropskoj direktivi ES 44/2. Sva mjerenja se vrše najsavremenijom, namjenskom opremom proizvedenom prema zahtjevima standarda ISO 8141. Iako u BiH ne postoji Pravilnik koji reguliše humane vibracije, Institut zaštite, ekologije i informatike, Banja Luka odgovara svim uslovima tržišta i strogim propisima i prohtjevima Evropske unije.
Radne organizacije odnosno poslodavci dužni su da vode računa o osobinama škodljivih supstancija koje se upotrebljavaju pri radu ili se mogu pojaviti na radnim mjestima, o zadržavanju i kretanju zaposlenih lica, kao i o stepenu opasnosti do kojeg su, ili mogu da budu izložena ova lica. Oni su dužni da obezbijede periodično ili trajno ispitivanje zagađenosti atmosfere radnih mjesta pojedinim otrovnim supstancijama. U vezi s tim Institut je uz podršku Ministarstva nauke i tehnologije RS nabavio najsavremeniju opremu koja postoji u EU za mjerenje hemijskih štetnosti u vazduhu radnih prostora i jedina je institucija iz RS koja je u potpunosti osposobljena za ovu vrstu mjerenja. Navedena oprema mjeri: ugljendioksid, azotsuboksid, azotmonoksid, azotdioksid, metan, sumpordioksid, izopropanol, fenol, metanol, etanol, ugljenmonoksid, ugljeniksulfid, benzen, toluen, piridin, propan, butan, izobutan, izopentan, etan, hlorovodonik, aceton, akrolein, formaldehid, acetaldehid i niz drugih značajnih supstancija koje se nalaze u radnoj i životnoj sredini.
Zaštita životne sredine
Po organizaciji svoga rada i djelatnosti, može odgovoriti na sve postavljene zadatke i izazove u ekologiji i zaštiti životne sredine. U ovom segmentu rada Institut vodi brigu o nekoliko bitnih faktora za život čovjeka kao što su kvalitet vazduha, zaštita od buke, kvalitet voda i zemljišta, očuvanje biodiverziteta, upravljanje otpadom. U tom kontekstu Institut radi studije o uticaju pomenutih faktora na životnu sredinu, planove aktivnosti za postepeno smanjivanje zagađenja, upravljanje otpadom kao i monitoring ekoloških rizika. Primarni zadatak je izrada dokumentacije koja prethodi ekološkoj dozvoli koju izdaje Ministarstvo za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju Vlade RS. Izrada ove dokumentacije obuhvata sve objekte u bilo kojoj grani industrije. Institut posjeduje savremenu stanicu za monitoring kvaliteta vazduha u gradu Banjaluka. Ova stanica ima monitore za mjerenje koncentracije ozona, ugljenmonoksida, ukupnih azotnih oksida, azot dioksida, azotmonokida, sumpordioksida i nivoa koncentracije lebdećih čestica (prašine) u vazduhu, kao i specifičnih parametara, kao što su ugljendioksid, metan, nemetanski ugljovodonici i dr.
Institut vrši mjerenje komunalne buke, kao što je buka saobraćaja, proizvodnih djelatnosti, ugostiteljskih objekata, sportskih djelatnosti i gradilišta i građevinskih mašina, u cilju postavljanja sistema vođenja i upravljanja bukom u cilju smanjenja štetnog djelovanja previsokog nivoa buke okoline na ljude. Mapa buke daje osnovne podatke za potrebna istraživanja i praćenja u području zaštite od buke, izloženosti buci, poremećajima vezanim za zdravstvene aspekte buke kao i razvoj novih oblika i mjera zaštite od buke.
Prateći naučno-tehnička dostignuća i zahtjeve na unapređenju uslova zdrave radne i životne sredine, tim visokoobrazovanih stručnjaka iz oblasti zaštite vazduha, vode, zemljišta, biodiverziteta, kao i iz oblasti upravljama otpadom postigao je zavidne rezultate na unapređenju životne sredine. Njihovo iskustvo i interdisciplinarni pristup rješavanju problema garantuje da će se svaki posao uspješno obaviti. U sopstvenoj laboratoriji, koristeći najsavremenije stacionarne i mobilne uređaje, aparate i instrumente, moguće je identifikovati različite parametre, propisane evropskim standardima koji štetno utiču na životnu sredinu.
Zaštita od požara
Odjeljenje za zaštitu od požara i eksplozije ima širok spektar djelatnosti: projektovanje sistema zaštite, stručnih mišljenja, servisiranja i ispitivanja zaštite od požara do izrade studija i mišljenja iz projekata od republičkog i opšteg društvenog interesa. Institut je ovlašćen za izradu stručne ocjene o primjeni propisa i standarda i ostalih normativa zaštite od požara u tehničkoj dokumentaciji, te izradu elaborata zaštite od požara kao priloga projektnoj dokumentaciji za građenje objekta. Planovi zaštite od požara rade se za sva preduzeća, a operativni i taktički za preduzeća i ustanove u kojima se okuplja veći broj ljudi (bolnice, škole i ostali javni objekti gdje dolaze stranke). Institut učestvuje, takođe, i u izradi dijela tehničke dokumentacije za objekte za koje odobrenje za građenje izdaje opštinski organ uprave.
Obrazovanje
Institut mnogo ulaže u permanentno obrazovanje kadrova za sve vrste zanimanja, kao što je, između ostalih, opšta obuka iz oblasti zaštite na radu, zaštite od požara i specijalističke obuke kao npr. prevoz opasnih materija u međunarodnom drumskom saobraćaju, rukovanje zapaljivim, eksplozivnim i toksičnim supstancama u radnoj i životnoj sredini, transport, skladištenje i deponovanje zapaljivih, eksplozivnih i toksičnih supstanci i sl.
Naučnoistraživački rad
Važno je na kraju istaći da se ova naučnoistraživačka institucija od konkurenata nastoji odvojiti kroz otvorenu i fer tržišnu utakmicu dokazujući se kvalitetom svojih usluga. Institut realizuje naučnoistraživačke i projekte razvoja tehnologije u oblasti upravljanja rizikom u zaštiti, provodi fundamentalna razvojna i primijenjena istraživanja u oblasti bezbjednog rada i zaštite životne sredine. Provodi funkcionalno obrazovanje i inoviranje znanja u ovim pomenutim oblastima i zato se pojavljuje kao organizator domaćih i međunarodnih stručnih i naučnih skupova. Razvija i međunarodnu saradnju u oblasti održivog razvoja i zapštite životne i radne sredine, a aktivan je i u izdavačkoj djelatnosti. U Institutu je već četvrtu godinu implementiran sistem upravljanja kvalitetom usaglašen sa međunarodnim standardima ISO 9001:2000. Ovaj sertifikat Institutu izdat od renomirane internacionalne institucije za kvalitet procesa rada dokazuje da je on na pravom putu da vlastitim potencijalom i ostvari svoju misiju ali i viziju.
Pripremila Anđa S. Ilić
|
