|
Navigacija: Pocetna
|
Funkcionalna hrana je hrana koja sadrži komponente ili dodatke koji pokazuju povoljno djelovanje na jednu ili više funkcija organizma i tako utiče na poboljšanje opšteg stanja organizma i zdravlja ili značajno utiče na smanjenje rizika od nastanka bolesti. Iako je ovo relativno nov termin, interes za terapijske mogućnosti hrane nije nov. Moglo bi se reći da se razvoj i afirmacija koncepta funkcionalne hrane bazira na hipotezi koja potiče još od Hipokrata, a glasi: "Neka tvoja hrana bude tvoj lijek i neka tvoj lijek bude tvoja hrana".
FORTIFIKACIJA HRANE
Nutrijenti dodani u osnovnu hranu mogu povećati unos određenog nutrijenta na razini cijele populacije. Upravo je obogaćivanje hrane različitim supstancama na početku prošlog vijeka bilo zaslužno za iskorijenjivanje bolesti kao što su gušavost, rahitis, beri-beri i pelagra (obogaćivanje soli jodom započelo je 1920. godine, mlijeku je dodan vitamin D 1930. godine, brašno i hljeb obogaćeni su vitaminima B skupine 1940. a od početka osamdesetih godina dvadesetog vijeka kalcij se dodaje u razne prehrambene proizvode).
Vitamini, minerali, antioksidansi, proteini i fitohemikalije često se dodaju hrani kako bi se obogatila njena nutritivna vrijednost. Ovo je pogotovo velika prednost za ljude koji su zbog socioloških, kulturoloških ili medicinskih razloga izbacili određene namirnice iz ishrane.
U nekim slučajevima namirnice su obogaćene nutrijentima koje su izgubile tokom obrade ili proizvodnje (revitaminizacija) npr. vitamin B se dodaje bijelom brašnu da bi se postigla prirodna doza koju sadrže žitarice iz kojih je brašno proizvedeno ili se namirnicama dodaju nutrijenti koji se u njima prirodno nalaze, ali u nedovoljnim količinama (obogaćivanje) npr. obogaćivanje žitarica željezom. Na kraju, nekim namirnicama dodaju se nutrijenti koji nisu prirodno prisutni u njima (vitaminiziranje), npr. dodavanje omega-3 kiseline u jaja, ili kalcija u sok od narandže. I naravno, u ovu vrstu hrane spadaju i neke namirnice u svom izvornom obliku (pojedine vrste voća, povrća, ribe, mesa, žitarica, ulja).
Da bi se vršila fortifikacija (obogaćivanje) potrebno je da se ispune dva uslova: 1. da je hrana koja se obogaćuje u širokoj upotrebi i 2. da je jeftina (pristupačna).
Zbog velike popularnosti i univerzalne konzumacije proizvoda od žitarica, oni se najčešće uzimaju kao nosilac fortifikacije u ishrani.
NAJČEŠĆI PRIMJERI FORTIFIKACIJE
Na početku se najčešće vršilo obogaćivanje brašna i hljeba vitaminima B skupine (riboflavin, nijacin, tiamin). Ova politika fortifikacije pomogla je radikalnom smanjenju incidence bolesti i stanja uzrokovanih deficitom vitamina B skupine kao i incidence anemije uzrokovane deficitom željeza.
Folna kiselina je još jedan iz skupine B vitamina koju konzumenti najčešće ne dobijaju u dnevno preporučenim količinama. Da bi se osigurala potrebna količina, vrši se obogaćivanje žitarica folnom kiselinom. 1988. god. FDA ( Food and Drug Administration) dala je preporuke da se obogaćivanje vrši na način da se na 100 g žitnih pahuljica dodaje 140 mcg folne kiseline. Naknadne studije su pokazale da se folna kiselina koja se nalazi u obogaćenim proizvodima žitarica bolje apsorbuje of folne kiseline koja se nalazi u svom prirodnom izvoru (voću i povrću). Jedno od najvažnijih otkrića medicine dvadesetog vijeka je da se suplementacijom folne kiseline postotak oštećenja nervnog sistema novorođenčadi smanjuje za 48 do 80%.
Mnogi proizvodi od žitarica, kao što su pahuljice, hljeb, proizvodi od tijesta, te smrznuti vafli, od nedavno se obogaćuju kalcijem, a razlog je hronično nizak unos kalcija pogotovo kod žena i adolescentica koje konzumiraju malo mliječnih proizvoda.
Kalcij i vitamin D dodaju se jogurtu, mlijeku i voćnim sokovima kako bi se smanjio rizik pojave osteoporoze.
Proizvodi namjenjeni za očuvanje zdravlja kardiovaskularnog sistema najčešće sadrže dodatak omega-3 masnih kiselina, te fitohemikalije, fitostanole i fitoestrole zbog njihovog povoljnog djelovanja na nivo holesterola u krvi.
Antioksidansi djeluju sa ciljem da štite ćelije od oksidativnog oštećenja. Preporučuje se konzumacija širokog spektra antioksidanasa, budući da svaki antioksidans štiti različiti dio organizma i na različitim razinama štiti ćelije od oksidativnog stresa. Ćelije mogu da tolerišu blagi oksidativni stres koji uzrokuje povišen nivo antioksidativne odbrane, dok veći oksidativni stres izaziva nepovratna oštećenja i smrt. Najznačajniji antioksidansi su vitamin E, najvažniji čistač slobodnih radikala u lipoproteinima ćelijskih membrana, inhibiše lipidnu peroksidaciju.
Vitamin C ima antioksidativne sposobnosti, naročito u respiratornom sistemu, detoksikuje udahnute oksidisane zagađujuće materije, a u prisustvu većih količina slobodnih jona gvožđa i bakra može imati prooksidativno dejstvo.
Cink, selen, lignani, flavonidi, ostali biljni fenoli, beta karoteni koji, iako su povezani sa smanjenjem rizika od kardiovaskularnih i malignih bolesti, njihova antioksidativna svojstva treba potvrditi in vivo. Vitamini i minerali dodaju se cijelom nizu proizvoda.
Steroli snižavaju nivo holesterola.
ZAKLJUČAK
Primjena dijetoterapije i nutritivnih modifikacija kod mnogih je bolesti presudna za tok i ishod bolesti. Na tržištu se pojavio veliki broj posebno dizajniranih prehrambenih proizvoda i dodataka hrani koji su sve popularniji kako na Zapadu tako i kod nas. Interes za hranu koja je u stvari negdje na granici između hrane i lijeka je ogroman, zbog sve boljeg shvatanja veze između ishrane i zdravlja i bolesti (zbog sve većeg interesa pojedinca za vlastito zdravlje. |
|
|
|
|
|
