Šta je artroza zglobova?

Artroza (Artrosis, Osteoarthrosis) je degenerativno reumatsko oboljenje zglobova koje se karakteriše promjenama na zglobnoj hrskavici a zatim i na koštanim strukturama zgloba. U zglobnoj hrskavici dolazi do promjena u hemijskoj građi te se gubi vitalnost debljina i elastičnost zglobne hrskavice stvaraju se rascjepi i dolazi do ljuštenja slojeva zglobne hrskavice. Takođe dijelovi kosti ispod zglobne hrskavice počinju bujati i stvarati trnasta koštana izbočenja tkz. Osteofite koji vrše pritisak na okolne strukture i izazivaju reakciju zglobne kapsule. Navedene promjene dovode do pojave bola i otežane pokretljivosti u zahvaćenom zglobu. Kod osteoartroze nisu razvijeni znaci upale tako da za razliku od zapaljenskog reumatizma ne dovode do potpune ukočenosti zgloba –ankiloze.
Koji su uzroci artroze zglobova?

Prema etiologiji Degenerativne reumatske bolesti zglobova dijelimo na primarne i sekundarne osteoartroze. Primarne osteoartroze su nepoznatog uzroka i obično se kao primjer navodi osteoartroza šake (Osteoartrosis manus ) . Kod osteoartroze šaka zahvaćeni su krajnji zglobovi prsta šake ( Heberdenovi čvorići) i bazalni zglob palca ( Rizartroza) a koji se obično javljaju kod žena u periodu posle menopauze. Pretpostavlja se da hormonske promjene tokom menopauze žena mogu biti faktor ove osteoartroze zglobova šake.

Sekundarne osteoartroze su uglavnom poznate etiologije a uzrokuju ih povrede zgloba, pojačano trošenje i opterećenje zgloba naročito kod profesionalnih sportista i kod ljudi sa prekomjernom tjelesnom težinom . U nastanku sekundarne osteoartroze važnu ulogu imaju urođene ili stečene deformacije i nepravilnosti zglobova . Sekundarna osteoartroza zahvata najviše opterećene zglobove to jest zglob kuka ,koljena i skočni zglob .
Koje su kliničke manifestacije artroze?

U kliničkoj slici osteoartroze dominiraju bol, poremećaj funkcije i deformacija oboljelog zgloba. Osteoartroza zglobova šake obično se javlja kod žena posle 50 godine života a zahvaćeni su krajnji zglobovi prsta šake koji su zadebljali ,ponekad otečeni ,osjetljivi na bol i pritisak a kasnije dolazi do kvrgastih izbočenja i deformacija prsta šake. Zglobovi su bolni u fazi izbijanja deformacije a kasnije nastali deformiteti su bezbolni i ne dovode do značajnije invalidnosti. Kod sekundarne osteoartroze imamo kliničke manifestacije na zglobovima noge,najčešće su :
Osteoartroza kuka ( Coxarthrosis ) se manifestuje umorom , šepanjem , bolom u području kuka koji se prenosi u prepone ,natkoljenicu, koljeno . Kuk je sa ograničenom pokretljivosti naročito rotacije zgloba kuka i promjenama na rengenskoj slici zgloba .

 Oasteoartroza zgloba koljena (Gonartrhrosis) je najčešća osteoartroza koja se manifestuje bolom u zglobu koljena ,škripanjem ili škljocanjem koljena pri pokretu , smanjenjem snage , nestabilnost zgloba i promjene na rendgenskoj slici zgloba. U fazi pogoršanja – dekompenzovana faza javlja se pogoršanje kliničkih manihestacija i otok zgloba. Bolovi kod osteoartroze zglobova su karakteristični po tome što se u početku javljaju pri dužem opterećenju a kasnije i nakon odmora u trenutku kada se pokrene zglob . Bolovi se naročito javljaju pri silasku niz stepenice.

Za dijagnozu osteoartroze pored kliničkog pregleda važno je uraditi laboratorijske i rengenski nalaz. Laboratorijske analize krvi i mokraće su u granicama normale a rendgenski nalaz zavisi od stadijuma bolesti. U početnom stadiju bolesti rendgenski nalaz je uredan a kasnije se vide promjene na zglobu u smislu suženja zglobne pukotine i pojave koštanih izbočenja na zglobnim tijelima (osteofiti ). Klinička slika nije uvjek u saglasnosti sa rendgenskim nalazom osteoartroze.
Šta se koristi u liječenju artroze zglobova?

Liječenje osteoartroze se dijeli na farmakološke , nefarmakološke i hiruške procedure .
Farmakološke procedure podrazumijevaju uzimanje određenih lijekova kao što su : analgetici , nesteroidni antireumatici (NSAIL) u obliku tableta ,injekcija ili antireumatskih masti , davanje kortikosteroida produženog djelovanja u oboljeli zglob, uzimanje hondroprotektora.
Nefarmakološke procedure obuhvataju opšte mjere ( smanjenje tjelesne težine , odmor , korekcija deformacija , fizikalnu i radnu terapiju)
Hiruške procedure obuhvataju razne operativne intervencije na zglobu (lavaža , osteotomija, artroplastika – ugradnja vještačkog kuka…)
Procedure fizikalne terapije kod artroze zglobova

Fizikalna terapija degenerativni reumatskih oboljenja zglobova koristi razne fizikalne procedure koje imaju cilj da poboljšaju lokalnu cirkulaciju zahvaćenog zgloba, uklone mišićni spazam i bol te tako postignu poboljšanje funkcije zgloba. Koriste se sledeće procedure :
Procedure terapije strujom ( Interferentne struje , Dijadinamske struje, Galvanizacija , Kratkotalasna dijatermija idr.) ,
Procedure terapije toplotom ( parafinske kupke , parafinske obloge , krioterapija ) .
Procedure svjetlosne terapije ( Infracrvena lampa- Sollux , Bioptron lampa, Laseroterapija upotrebom boistimulativnog lasera )
Medicinska gimnastika – kineziterapija u vidu aktivnih vježbi u dvorani i vježbe u vodi –hidrokineziterapija . Vježbe u rasteretnom položaju u dvorani kao i hidroterapija u bazenima dovodi do povećanja pokretljivosti zgloba, smanjenja bola , relaksacije , jačanja mišića i korekcije položaja tijela.

Uz navedene mjere fizikalne terapije važna je i edukacija pacijenta da izbjegava opterećenje oboljelog zgloba , važnost redovnog obmora , održavanje odgovarajuće tjelesne težine , redovna medicinska gimnastika idr.

Autor: Doc dr Goran Spasojević
Kl. Anatom - spec.fizijatar