Matica – čudo prirode

Jedna grupa pčela sakuplja nektar, nosi ga u košnicu i predaje grupi pčela koje ne lete, starih svega desetak dana. One radom svojih žlijezda proizvode matični mliječ, visokokvalitetnu hranu koja se može uporediti sa mlijekom kod sisara. Prva tri dana sve larve se hrane matičnim liječom i u tom periodu sve jedinke su, koliko god hiljada da ih ima, zdrave i prave. Poslije toga, na osnovu nama nepoznatih zakona i izbora, samo jedna larva nastavlja da se hrani ovom supstancom, dok druge prelaze na ishranu medom, polenom, vodom i manje kvalitetnim vrstama mliječa. Od ovih larvi nastaju pčele radilice, a ona jedna pretvara se u malo čudo prirode – maticu.
Zašto je matica čudo prirode? Kao prvo, skoro dvostruko je veća i teža od obične pčele radilice. Krila su joj relativno zakržljala, jer ona samo jednom u životu izleće iz košnice – tokom “svadbenog” leta, kad stupa u kontakt sa mužjacima, trutovima. Drugo, ona se smatra supermajkom i jedinom pravom ženkom u pčelinjem društvu zato što dnevno snese oko 2.500 jajašaca, 2 do 2,5 puta težih od nje same. Treće, dok obična pčela živi nekoliko nedelja, matica doživi starost od 5 do 7 godina. Četvrto, ona koordinira rad svake jedinke u svom društvu, pokatkad i više od 40.000. Sve je ovo moguće samo zahvaljujući čudesnoj kombinaciji hranjljivih i drugih supstanci sadržanih u matičnom mliječu.
Uprkos tome, matični mliječ ipak nije široko rasprostranjen u borbi za očuvanje zdravlja, bilo kao preventivno sredstvo, bilo kao lijek. Razloge za to treba tražiti prije svega u činjenici da ga ima malo. Za razliku od ostalih pčelinjih proizvoda, pravi se samo za njihove dnevne prehrambene potrebe, tako da se količina mjeri gramima. Osim toga, mliječ je izuzetno nestabilna supstanca koja, iako se ne kvari kao ni ostali pčelinji proizvodi, svoju biološku aktivnost zadržava nekih 48 časova, poslije čega su njegovi farmakološki efekti minimalni.

Tek je u drugoj polovini 20. vijeka utvrđeno da ova nestabilnost potiče od vode koje u mliječu ima, a to saznanje dovelo je i do postupka liofilizacije, odnosno eliminaciji vode bez termičkog oštećenja.
Tako je, prvi put poslije 5.000 godina primjene mliječa, dobijen stabilan proizvod u obliku praha koji se može koristiti i više godina nakon njegovog sakupljanja. Pored navedenog, na nedovoljnu rasprostranjenost upotrebe matičnog mliječa uticali su i nesavjesni trgovci koji su razne falsifikate prodavali kao orginal.


Mliječ i životni vijek

Čovjeka je posebno fascinirao dug životni vijek matice. Vršena su mnoga ispitivanja i provjere sastava mliječa da bi se bar naslutilo koja supstanca omogućava tako nešto. Kada je u mliječu dokazano prisustvo vitamina, povjerovalo se da je u pitanju pantotenska kiselina. Davanjem ove supstance eksperimentalnim životinjama njihov životni vijek se produžavao. Nastavljanjem eksperimenata utvrđeno je da mora postojati još neka suptanca koja bi bila u stanju da djeluje na ćelijskom nivou, da revitalizuje ćeliju i da uspori proces starenja. Nova supstanca otkrivena je u velikoj šumi bjelančevina. Izolovana je i dokazana supstanca parotein koja ima to svojstvo da djeluje na ćelijskom nivou i da usporava kataboličke procese karakteristične za ćelije u fazi starenja. Upravo radi toga se smatra da paroteini, u kombinaciji sa pantotenskom kiselinom i vjerovatno j oš nekim faktorom, direktno utiču na produženje životnog vijeka i usporavanje procesa starenja.

Iz ogromnog spiska naučno dokazanog blagotvornog dejstva matičnog mliječa izdvajamo:

-pojačava i stimuliše razvoj imuno snaga,
-povećava životni vijek kod insekata i sisara od 30 do 200 odsto,
-smiruje uznemirenost i loše raspoloženje,
-smanjuje nivo šećera u krvi,
-žene ostaju fertilne i poslije menopauze-muškarcima se pojačava potencija,
-koristan je kod arterioskleroze i ateroskleroze,
-ubrzava zarastanje kostiju, iscjeljivanje rana i upaljenih čireva,
-utiče pozitivno na žljezdani sistem,
-spriječava ili ublažava neželjena dejstva sideropenične anemije,
-regeneriše oštećene ćelije,
-stimuliše razvoj slabe djece,
-uspješan je u borbi protiv mikroba otpornih na antibiotike,
-djeluje kao prirodni anabolik kod organizama oslabljenih uslijed oboljenja ili starosti.

Piše dr Dragan Panić