Klinička slika

Tipična klinička slika počinje željom da se malo oslabi,kako bi se dostigla «željena» tjelesna težina i kako bi se određeni djelovi tjela «dotjerali» dijetom.

Dijeta počinje izbjegavanjem hrane koja goji (slatkiši,hljeb,tjesto...),potom smanjivanjem obroka, redukcijom obroka i biranjem hrane.To dovodi do zna-čajnog gubitka tjelesne težine,ali i ekstremna mršavost koja ugrožava život i nema veze sa ljepotom nije dovoljna da bi bolesnica bila zadovoljna.Dijeta je obično praćena pretjeranim tjelesnim iscrpljivanjem vježbanjem (aerobik,fit-ness,jogging,hodanje),a često se namjerno izaziva povraćanje ili upotrebljavaju sredstva za pospješenje probave ili izlučivanje vode iz tijela.
Pridruženi simptomi

Mnoge osobe koje pate od anoreksije pokazuju pridružene psihičke poremećaje: depresivno raspoloženje,razdražljivost,nesanicu,povlačenje od društva. Često su zaokupljene mislima koje im se nameću naizgled protiv njihove volje ili prisilnim radnjama,najčešće vezanim za hranu,jelo,izgled tijela ili tjelesnu težinu.Ove osobe pate od osjećaja neadekvatnosti i jake potrebe da nadziru okolinu,a nedostaje im spontanosti,inicijative i teško izražavaju osjećaje.
Tjelesne komplikacije

Ovaj poremećaj je udružen sa sekundarnim endokrinim i metaboličkim pro- mjenama i poremećajem tjelesnih funkcija.Tako se javlja nepravilan rad srca, nizak krvni pritisak,nesvjestice,gubitak menstruacije,snižena tjelesna tempera-

tura i nesposobnost da se podnese hladnoća,kosa i nokti postaju lomljivi,kosa pojačano opada,koža je suha,prekrivena nježnim dlačicama,reducira se mišićna masa,kosti postaju lomljive i sklone prelomima,zglobovi otečeni,anemija.....

Uzroci

U nastajanju anoreksije učestvuje više etioloških faktora,od bioloških, psi-holoških,socijalnih i kulturnih.Pri tome je još uvijek tajna zašto se,kada se steknu svi uslovi,u nekih osoba razvije anoreksija,a u drugih ne razvije.Čini se da su presudni faktori koji određuju ličnost.Faktori koji čine osobu pogodnom za razvoj bolesti (predisponirajući faktori) uz faktore koji omogućavaju nastup bolesti (precipitirajući faktori) i potpomognuti faktorima koji podržavaju bolest:faktori koji
predisponiraju     faktori koji
precipitiraju     faktori koji
podržavaju

Rizični faktori

Pod povećanim rizikom od razvoja ove bolesti su osobe koje su doživjele težu traumu ili emocionalni stres za vrijeme puberteta ili prepuberteta;koje su bile izložene seksualnom zlostavljanju;koje su pod pritiskom okoline koja previše ističe važnost vitke linije i tjelesnog izgleda kao jedinu vrijednost savremene žene.Zahtjevi savremene mode upravljeni su prema nezdravo mršavom idealu ljepote,a «ženski» časopisi su prepuni različitih recepata i dijeta za što vitkiju liniju. Pod rizikom su i osobe koje učestvuju u sportovima ili profesijama koje naglašavaju vitku liniju (ples,balet,gimnastika,klizanje na ledu,manekenstvo..)
Prognoza i ishod bolesti

Oko 40% anorektičnih bolesnica se potpuno oporavi;kod značajnog broja dođe do poboljšanja,a kod nekih bolesnica se faze anoreksije smjenjuju sa bulimi-jom.Prosječna smrtnost je oko 3 %,što je šest puta više nego smrtnost u normal- noj populaciji.Ako je tjelesna težina ispod 35 kg rizik od smrtnosti je petnaest puta veći.Lošiji ishod se može očekivati ako bolest kasnije nastupi i što su više poremećeni odnosi u porodici.Bolesnice u kojih anoreksija nastupa kasnije i duže traje imaju veću šansu da im se stanje pogorša i razvije u bulimiju.
Liječenje

Liječenje anoreksije nervoze spada u visoko specijalistički domen,a najčešće se sprovodi u bolničkim uslovima. Liječenje obuhvata kombinaciju terapijskih pri- stupa (koji se primjenjuju nakon dobre procjene i laboratorijskih ispitivanja) koji uključuju:individualnu psihoterapiju,kognitivno-bihejvioralni pristup, poro-dičnu terapiju i medikamente(najčešće antidepresive).
Savjetovanje porodice

• -potrebno je da roditelji dobiju dovoljno informacija o ovom poremećaju
• -važno je da roditelji prepoznaju poremećaj i da razumiju problem
• -neophodno je zatražiti specijalizovanu pomoć (psihijatra); što se obično desi nakon detaljnog somatskog ispitivanja uzroka mršavosti

Autor:

Doc.dr.sci.med. Marija Burgić-Radmanović
Šef Odjeljenja dječije i juvenilne psihijatrije
Psihijatrijska klinika,KC Banja Luka

Šef katedre za psihijatriju
Medicinski fakultet Banja Luka